Lễ hội Lồng Tồng hay lễ hội xuống đồng, là một trong những sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng tiêu biểu của các dân tộc Tày, Nùng, Thái ở vùng núi phía Bắc Việt Nam. Được tổ chức vào dịp đầu xuân, lễ hội không chỉ mở đầu cho chu kỳ sản xuất nông nghiệp mà còn là dịp để cộng đồng thực hành các nghi lễ cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu và đời sống ấm no. Đồng thời, đây cũng là không gian thể hiện rõ nét mối quan hệ gắn bó giữa con người với thiên nhiên, cũng như sự gắn kết cộng đồng và đời sống tâm linh đặc trưng.
Trong lễ hội, âm nhạc giữ vai trò trung tâm, vừa tạo dựng không gian văn hóa, vừa dẫn dắt tiến trình nghi lễ. Nổi bật trong đó là Hát Then cùng các nhạc cụ truyền thống như tính tẩu, trống và chũm chọe. Sự phối hợp giữa giọng hát và nhạc cụ không chỉ tạo nên giá trị nghệ thuật mà còn đảm nhiệm chức năng nghi lễ, kết nối các yếu tố văn hóa, tín ngưỡng trong lễ hội.
Tính tẩu là nhạc cụ đặc trưng trong lễ hội Lồng Tồng, giữ vai trò dẫn dắt giai điệu trong toàn bộ diễn trình lễ. Đàn có thân làm từ quả bầu khô, cần dài bằng gỗ, dây đàn (2–3 dây) làm từ tơ hoặc nilon. Âm thanh trầm ấm của tính tẩu cùng nhịp điệu trầm lắng, tạo nền cho phần diễn xướng Hát Then, đồng thời duy trì mạch âm nhạc liên tục, góp phần tạo nên không gian âm nhạc đặc trưng.
Bổ trợ cho lớp giai điệu, trống đảm nhiệm vai trò giữ nhịp và tạo nền cho không gian lễ hội. Âm thanh của trống mạnh mẽ, vang và rõ, kết hợp với tiết tấu linh hoạt. Sự đan xen giữa những nhịp đều và nhịp dồn tạo điểm nhấn sinh động, không chỉ thu hút sự chú ý mà còn tạo bầu không khí, đưa không gian ngày hội thêm sôi nổi và giàu sức sống.
Bổ sung cho lớp tiết tấu của trống là sự hỗ trợ của chũm chọe (não bạt), đây là cặp nhạc cụ gõ bằng kim loại, phát ra âm thanh khi va chạm trực tiếp vào nhau hoặc khi được gõ bằng dùi. Âm thanh của chũm chọe có cường độ lớn, âm sắc sáng, độ vang và ngân kéo dài. Trong lễ hội, chũm chọe thường phối hợp cùng trống để nhấn mạnh cao trào, giữ nhịp điệu ổn định và làm nổi bật tiết tấu. Sự kết hợp giữa trống, chũm chọe tạo nên lớp nhịp điệu phong phú, đồng thời giúp người biểu diễn duy trì mạch trình diễn, làm nổi bật tính đồng bộ và tinh thần tập thể trong nghi lễ.
